Średniowiecze i wpływowe sieradzanki

Historię średniowiecza utożsamiamy z dominacją mężczyzn i uciemiężeniem kobiet. Tymczasem to w średniowieczu kobiety uzyskały pełną osobowość prawną, dziedziczyły majątki i zarządzały nimi osobiście - we własnym imieniu! Panie publiczne obowiązki dzieliły z mężami, a gdy trzeba było osobiście stawały przed sądem. Kult Matki Bożej upowszechnił przekonanie, że kobiety mają do odegrania doniosłą rolę w życiu publicznym, a także mogą stawać się autorytetami w różnych dziedzinach. Współtworzyły więc podstawy nauki i były aktywne na polu dobroczynności. Rozwój osobisty realizowano w życiu rodzinnym, zawodowym oraz religijnym. Szczególne życiorysy były oczywiście udziałem arystokratek - takich jak żony Książąt Sieradzkich.

Leszek Czarny na początku panowania w Sieradzu pozostawał kawalerem. W 1265 r. pojął za żonę Gryfinę, córkę ruskiego księcia. Stresujące życie rycerza i czas spędzony w siodle odcisnął piętno na ich pożyciu: na początku lat 70. księżna ogłosiła światu impotencję męża i przez kilka lat żyła w separacji! Po 1274 r. małżeństwo się pogodziło, a w kolejnych latach Gryfina dzielnie stawiła czoła wojskom zbuntowanych możnowładców, którzy wystąpili przeciw Leszkowi w Krakowie (1285 r.), a w 1287 r. wraz z mężem ukrywała się na Węgrzech przed najazdem tatarskim.

Po śmierci Leszka Czarnego nasza księżna przyjęła habit klaryski i przez pewien czas jako przeorysza zarządzała klasztorem w Starym Sączu, by po roku 1300 ponownie znaleźć się w samym centrum wydarzeń politycznych. Wyjechała wówczas do Czech, by zaopiekować się dorastającą Ryksą Elżbietą (córką polskiego króla Przemysła II), wydaną za mąż za czeskiego króla Wacława II (to on w 1292 r. spalił Sieradz!!). Wacław wkrótce jednak zmarł, a Ryksa z biegiem lat stała się w Czechach niezwykle wpływową osobą. Gryfina przebywała w jej otoczeniu do swej śmierci w 1309 r. Pochowano ją w Pradze.

Po śmierci Leszka nasze księstwo przypadło jego bratu przyrodniemu - młodszemu o 20 lat Władysławowi Łokietkowi, władającemu dotąd niewielkim księstwem brzeskim. Jeszcze jako chłopiec został zaręczony z kilkuletnią Jadwigą Kaliską. Małżeństwo zostało zawarte ok. 1293 r., przy okazji porozumienia politycznego zawartego z Przemysłem II (tak, ojcem Ryksy Elżbiety!), opiekującym się Jadwigą po śmierci jej ojca. Przed czeskim najazdem w 1292 r. Łokietek bronił się więc w sieradzkim grodzie sam. Około 1300 roku para wspólnie musiała przeżywać okres kolejnego kryzysu politycznego, gdy Wacław II (którego przyszłą żoną opiekowała się tymczasem wdowa po Leszku Czarnym) objął władzę nad Polską. Nasz książę ukrywał się wówczas samotnie, budując zapewne swoje stronnictwo. Jadwiga wraz z trójką dzieci, udając mieszczkę, skryła się natomiast w Radziejowie na Kujawach. Po śmierci Wacława II (1305 r.) Łokietek mógł wrócić do kraju i do żony. W następnych latach rodziły się kolejne dzieci (niektóre zaś umierały), a trudy panowania Władysława z pewnością dawały się księżnej we znaki.

Sieradzki książę rozpoczął wkrótce panowanie w Krakowie, gdzie w 1311 r. księżna wraz z wiernym rycerstwem broniła się na Wawelu przed buntownikami, na czele których stanął krakowski wójt Albert. Władysław Łokietek w tym czasie poszukiwał wsparcia - porządek udało się zaprowadzić przy udziale sprzymierzonych Węgrów. Po koronacji Łokietka na króla Polski w 1320 r. księżna sieradzka (ale też kujawska, krakowska...) Jadwiga została królową Polski. Po śmierci męża w 1333 roku, podobnie jak kiedyś Gryfina, wstąpiła do klasztoru klarysek w Starym Sączu. Zmarła w 1339 roku.

Księstwo sieradzkie należało już wówczas do Przemysława Inowrocławskiego, który nigdy się nie ożenił i zmarł bezdzietnie. W kolejnych latach obszar ten - już jako województwo i Ziemia Sieradzka - został przyłączony do jednoczącej się Korony Polskiej.

Życiorysy obu sieradzkich księżniczek mogą inspirować nas również dzisiaj. Mimo wielu trudności, dzielnie towarzyszyły swym mężom i wspólnie z nimi dzieliły tak troski, jak honory. Obie uczestniczyły nawet w działaniach zbrojnych, stając na czele załogi obleganego grodu książęcego na Wawelu, podczas gdy mężowie przygotowywali odsiecz i główne uderzenie na wroga.

Znaczenie Gryfiny i Jadwigi miało w tym okresie charakter międzynarodowy, gdyż obie odgrywały dużą rolę w polityce sąsiedniego królestwa czeskiego, jako związane z dworami tamtejszych królowych. Gryfina, jako opiekunka, miała duży wpływ na Ryksę, Jadwiga natomiast, jako matka królowej Elżbiety, do ostatnich dni pozostawała z córką w silnych kontaktach.

Gryfina oraz Jadwiga wspólnie z mężami dokonały wielkiego dzieła - zjednoczenia Królestwa oraz utworzenia Ziemi Sieradzkiej.