Dorosłość po domu dziecka. Wychowankowie zasilają rzesze bezrobotnych

Wielu wychowanków po ukończeniu 18. roku życia rezygnuje z usamodzielniania się i wraca do pieczy zastępczej, blokując tym samym miejsca młodszym. Raport Najwyższej Izby Kontroli podaje, że przyczyną tego jest najczęściej niska zapomoga finansowa. Wychowanek za kontynuowanie nauki dostaje 500 zł. To nie starcza często nawet na wynajęcie mieszkania.
- Cały system jest nastawiony na kierowanie doraźnej i minimalnej pomocy finansowej do osób korzystających z procesu usamodzielnienia - twierdzi Jacek Szczerbiński, dyrektor Departamentu Pracy, Spraw Społecznych i Rodziny NIK - System ten nie buduje kompleksowego podejścia do tych osób, które wychodząc z pieczy zastępczej, stają się obywatelami, którzy powinni korzystać ze wszystkich praw, ale też wykonywać wszystkie obowiązki wobec państwa. Chodzi o rzeczy najprostsze - założyć sobie kartę w przychodni, wyrobić dowód osobisty, podjąć czynności związane z zatrudnieniem, wypełniać deklaracje podatkowe, czyli rzeczy, których człowiek uczy się w naturalnej rodzinie, a w zastępczej nie zawsze.

Według NIK za te braki odpowiadają nie tylko rodziny zastępcze, ale też powiatowe centra pomocy rodzinie.
- Rzeczywiście problem jest ogromny - przyznaje Krystyna Marcińczak, dyrektor sieradzkiego PCPR - Wiąże się to z usamodzielnianiem i wejściem w dorosłe życie wychowanka, który przebywał w pieczy zastępczej. Napotykają oni na szereg barier. Przede wszystkim to bariera, która wynika z braku umiejętności podejmowania ważnych, życiowych decyzji. Do tego należy dodać brak umiejętności radzenia sobie z codziennymi kłopotami, takimi jak załatwianie spraw urzędowych, z warunkami mieszkaniowymi, gospodarowaniem budżetem. Można powiedzieć, oczywiście, że dotyczy to wszystkich usamodzielniających się ludzi, ale myślę, że specyfika takiej osoby, która przebywała w pieczy zastępczej jest szczególnie trudna. I takich umiejętności, w większości, nasi wychowankowie nie posiadają.

Wielu wychowanków wkraczając w dorosłość i proces usamodzielniania się, wraca pod pieczę zastępczą, w której mogą być do 25. roku życia. Tym samym blokują miejsca młodszym. Dostają wówczas większe świadczenia, niż w przypadku życia w pojedynkę, kiedy to otrzymują jedynie 500 zł.
- Nazywajmy rzeczy po imieniu, najczęściej dostają 500 zł zasiłku na kontynuowanie nauki - dodaje Szczerbiński - Bardzo trudno jest utrzymać się na rynku z taką sumą, ucząc się i nie posiadając mieszkania. Musi to wystarczyć praktycznie na wszystko. Wydaje się więc nie dziwne, że wychowankowie z pieczy zastępczej decydują się na pozostanie lub powrót do niej, bo świadczenia są wyższe.

Jest to wynik ustawy, a nie złej woli instytucji świadczących pomoc.
- Ustawa określa i narzuca nam wysokość kwoty na kontynuację nauki - dodaje Marcińczak - Rzeczywiście, jest to kwota bardzo, bardzo niska. Nie umożliwia ona życia, kontynuowania nauki, opłacenia mieszkania, nie mówiąc o potrzebach młodych ludzi. Jest to kwota określona i co do zasadności, to my niestety wpływu nie mamy.

Dodatkowo raport NIK podaje, że wg wychowanków, powiatowe centra pomocy nie są zainteresowane ich losem, kiedy ci osiągają pełnoletność.
- Jak sprawdziliśmy, prawie jedna trzecia z nich rejestruje się w urzędach pracy - podsumowuje Szczerbiński - Są przypadki bezdomności. Jedna trzecia korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.

- Myślę, że nie do końca też mamy taką możliwość do monitorowania losów naszych wychowanków - przyznaje dyrektor sieradzkiego PCPR - Możemy to zrobić na tyle, na ile oni sami będą tego chcieli wraz z pomocą i wsparciem. Próbujemy naszych wychowanków wspierać inicjatywami. Mam na myśli w projektach POKL, gdzie mają możliwość skorzystania z różnych form dokształcania zawodowego, treningów i podnoszenia kompetencji.

Raport NIK na końcu zwraca uwagę na potrzebę tworzenia kursów zawodowych. Pomoc przy starcie w dorosłość miała gwarantować ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Dlatego kontrolerzy wzywają Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej do przygotowania rozwiązań.